hugleiðingar um umönnun

Suður um höfin að sólgylltri strönd
sigldi ég fleyi mínu til að kanna ókunn lönd.
Og meðan ég lifi, ei bresta þau bönd,
sem bundið mig hafa við suðræna strönd.

Hún kom sem engill af himni til mín,
heillandi eins og sólin björt í heiði skín.
Og yndisleg voru þau ævintýri mín,
og yndisleg voru hin freyðandi vín.

Þegar dagur leið að kveldi,
þá var kátt hjá börnum lands.
Var veisla við innfæddra eldi,
og allir stigu villtan dans.

Suður um höfin að sólgylltri strönd
svífur minn hugur, þegar kólna fer í heimalönd.
Og meðan ég lifi, ei bresta þau bönd,
sem bundið mig hafa við suðræna strönd.

I sailed my ship to explore unknown lands.
And as long as I live, those bonds won’t break –
the ones that tie me to the southern sands.

She came like an angel from heaven to me,
radiant as the bright sun high in the sky.
And wondrous were those adventures of mine,
as wondrous, too, were the sparkling wines.

When day gave way to the evening light,
there was joy among the children of the land.
A feast was held by the natives’ fire,
and all danced freely in the wild night air.

South across the seas to a sun-golden shore,
my thoughts still drift when cold grips my homeland.
And as long as I live, those bonds won’t break –
the ones that tie me to the southern sands.

HJÚKRUN / NURSING, 2024 er gjörningur sem skoðar skörun
blætisvæðingar asískra kvenna og hugtaksins um umönnun innan heilbrigðisgeirans, og hvernig það viðheldur gömlu nýlendutengdu valdaójafnvægi og tráma.

Sögulega séð hafa Filippseyjar verið stærsti útflytjandi hjúkrunarfræðinga í heiminum. Þetta er afleiðing bandarískrar útþenslu- og heimsvaldastefnu yfir Kyrrahafið á tímum seinni heimsstyrjaldarinnar. Hluti af nýlendustefnu Bandaríkjanna á Filippseyjum fólst í stofnun bandarískra sjúkrahússkóla sem þjálfuðu sérstaklega ungar filippseyskar konur til að verða hjúkrunarfræðingar og umönnunaraðilar, og undirbjuggu þær þannig til að fylla í skort á hjúkrunarfræðingum í Bandaríkjunum eftir stríð. Með tímanum hefur þessi útflutningur á vinnuafli skapað eins konar heimsveldi umönnunar.

Samhliða þessu lifir áfram niðurlægjandi staðalímynd sem á rætur sínar að rekja til langrar sögu af afmennskun asískra kvenna og hvernig þær hafa verið taldar undirgefnar af vestrænu samfélagi og blætisvæddar af hvítum körlum – til dæmis í niðrandi birtingarmyndum póstverslunarbrúða, „comfort women“ og í erótískri waifu-list. Verkið horfist í augu við þessa niðrandi og kynþáttafordómafullu staðalímynd af asískum konum – sérstaklega í blönduðum samböndum – þar sem ungar asískar konur sjást oft með miðaldra eða eldri hvítum körlum og eru gjarnan afskrifaðar sem „gold diggers“. Raunveruleikinn er hins vegar sá að gamalt nýlendutengt ójafnvægi er enn að verki, þar sem þeirra eina leið út úr fátækt getur falist í því að ganga í slík sambönd; sem fórn til að bæta eigið líf og, vonandi, fjölskyldunnar.

Þessi staðalímynd fletur út gríðarlega margbrotið líf og reynslu.

HJÚKRUN / NURSING, 2024 is a performance piece that examines the intersection of the fetishization of Asian women with the notion of care within the healthcare industry, and how this reinforces colonial dynamics of oppression and trauma.

Historically, the Philippines has been the largest exporter of nurses worldwide. This is a consequence of U.S. expansionism and empire-building across the Pacific Ocean during World War II. As part of U.S. colonization in the Philippines, American hospital schools were established, specifically training young Filipino women to become nurses and caregivers in order to fill post-war nursing shortages in the United States. Over time, this exportation of labor created an empire of care.

At the same time, a degrading stereotype persists – rooted in the long history of Asian women being dehumanized and conceptualized as submissive by white society and fetishized by white men. This includes demeaning depictions of mail-order brides, and comfort women, and the eroticization found in waifu art. The work confronts these misogynistic and racist stereotypes of Asian women, particularly in interracial relationship – most often the young Asian woman with a middle-aged or elderly white man. Such portrayals reduce women to “gold-diggers,” when in reality colonial power dynamics are at play: often the only perceived path out of poverty is to enter these relationships, acts of self-sacrifice made to improve their own lives and those of their families.

This stereotype flattens a profoundly multidimensional experience.

Þriggja tíma sena vísar í marglaga tilvísanir í listasöguna – meðal annars í Píetu Michelangelos – í umönnunarhlutverkið sem hefur verið þröngvað upp á konur, í feðraveldisvald kaþólsku kirkjunnar yfir þegnum sínum og í hvernig trúarbrögð á Filippseyjum eru beintengd nýlendustefnu (eins og víða í suðri).

Í þessu tilviki er heilög María móðir endursköpuð sem hjúkrunarfræðingur í hefðbundnum einkennisbúningi frá sjötta áratugnum, og listamaðurinn Ragnar Kjartansson leikur Jesú sem liggur í örmum hennar. Persónurnar sitja í hægindastól sem vísar til þæginda vestrænnar millistéttar
og hjúkrunarheimila sem slík sambönd eru oft tengd við.

Við hliðina á Píetu-senunni situr annar hjúkrunarfræðingur sem spilar á harmonikku og syngur sakleysislega. Hún endurtekur lagið sífellt á meðan frægur hvítur miðaldra listamaður stynur og andvarpar stanslaust, á meðan umönnunaraðilinn strýkur honum og huggar hann. Jesús Kristur Súperstjarna – ef svo má segja.

Lagið sem hjúkrunarfræðingurinn flytur er „Suður um höfin“. Upphaflega var þetta amerísk ballaða sem varð vinsæl í flutningi Frank Sinatra og Patsy Cline, en íslensk þýðing hennar var rómantíseruð af íslenskum sjómönnum. Líkt og staðalímyndin, var blóðfaðir söngkonunnar mörgum árum eldri en móðir hennar – sem vissi ekki af aldursmuninum fyrr en hún kom til Íslands. Hann var sjálfur sjómaður og hafði sérstakt dálæti á þessu lagi, og spilaði það á harmonikku sína á hverju kvöldi. Lagið lýsir draumi sjómanns um framandi mey og hennar „villta“ land sem hann einu sinni heimsótti, suður um höfin.

The three-hour performance references multiple layers of art history, including Michelangelo’s Pietà, the caregiver role culturally imposed on women, and the patriarchal control of the Catholic Church – showing how religion in the Philippines, as in much of the Global South, is deeply intertwined with colonization.

Here, the Virgin Mary is reimagined as a nurse in a traditional 1950s uniform, holding the artist Ragnar Kjartansson, who embodies Jesus, in her arms. The figures are seated in a La-Z-Boy chair, evoking both middle-class Western comfort and the nursing homes that often house such relationships.

Beside the Pietà tableau sits a second nurse, playing the accordion and singing naively, repeating a song alongside the constant sighs and huffs of the middle-aged white superstar artist, while his caregiver strokes and consoles him – the Jesus Christ Superstar, if you will.

The song performed by the second nurse is “Suður um höfin” (South of the Border). Originally an American ballad popularized by Frank Sinatra and Patsy Cline, the Icelandic adaptation was romanticized by fishermen. Like the stereotype, the singing nurse’s own father (born 1934) was many years older than her mother – something she did not realize until moving to Iceland. A fisherman himself, he favored this song and played it on his accordion every evening. The lyrics describe a fisherman dreaming of an exotic maiden from the Southern Seas.